W Ptolemais w Libii polscy archeolodzy odkryli ważący około 12,5 kg skarb rzymskich monet z II i III wieku. Kontekst niecodziennego znaleziska pozwolił ustalić prawdopodobną datę trzęsienia ziemi, które dotknęło Cyrenajkę w III wieku. Badacze z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego prowadzą wykopaliska w Ptolemais - stolicy późnorzymskiej prowincji Libya Superior - już od pięciu lat.
- W dotychczasowej ponadstuletniej historii badań archeologicznych w Cyrenajce odkryto zaledwie kilka niewielkich skarbów monetarnych, z których żaden nie pochodził z okresu wczesno- lub środkoworzymskiego. Skarb odkryty przez Polaków już dziś uznać można za największe odkrycie numizmatyczne w dziejach badań nad antyczną Cyrenajką - przyznaje uczestnik jesiennych badań Piotr Jaworski, archeolog i numizmatyk z IAUW. Cyrenajka to historyczna kraina we wschodniej Libii na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Tam znajduje się Ptolemais (obecnie Tolmeita), miasto założone w pierwszej połowie III w. przed n.Chr. Od 2001 r. archeolodzy z IAUW prowadzą wykopaliska w centralnej części tego miasta. - Tegoroczny sezon uznać można za najobfitszy w odkrycia ze wszystkich dotychczas przeprowadzonych. Odkryliśmy m.in. ponad 10 rzeźb, warsztat produkcji lampek terakotowych, nową willę, bazylikę, a przede wszystkim skarb monet. Wykonaliśmy też kilka tysięcy zdjęć z latawca - wylicza Jaworski.
Skarb odkryto w ruinach jednego z badanych przez archeologów pomieszczeń o charakterze przemysłowo-usługowym. - Podejrzewamy, że skarb stanowił dochód wypracowany w jednym z warsztatów, a zarazem majątek jego właściciela - wyjaśnia archeolog. Skarb w momencie znalezienia liczył 566 monet, jednak do liczby tej doliczyć należy jeszcze ponad 20 sesterców znalezionych w pobliżu, jeszcze przed jego odkryciem. Jedynie 15 monet wchodzących w skład znaleziska reprezentuje nominały srebrne - antoniniany. Pozostałe monety to sesterce pochodzące - z dwoma wyjątkami - z mennicy rzymskiej. Wspomniane wyjątki to dwie monety - Trajana i Marka Aureliusza - wybite w mennicy Kyrene, pierwszej greckiej polis założonej w Afryce i historycznej stolicy regionu. Żadna z monet obecnych w skarbie nie została wybita po 249 roku. Najstarsze monety należące do skarbu pochodzą z początku II w. i reprezentują panowanie Trajana (98-117 r.), najmłodsze - Filipa Araba (244-249 r.). Monety z II w. noszą ślady długotrwałego obiegu. Egzemplarze wybite w III w., ze względu na krótki okres obiegu, zachowały się w bardzo dobrym stanie.
Według Piotra Jaworskiego, pełne odczyszczenie i opracowanie całego zespołu monet tworzących skarb może przynieść odpowiedź na szereg ważnych dla całej Cyrenajki zagadnień ekonomicznych. - Dowiemy się, jaka była struktura masy pieniężnej pozostającej w obiegu na terenie Cyrenajki około połowy III w., jaki był udział w obiegu lokalnym emisji pochodzących z lokalnej mennicy w Kyrene czy wreszcie spróbujemy poznać ceny towarów i usług oraz powiązaną z nimi siłę nabywczą pieniądza na rynku wewnętrznym - wylicza.
Niezwykle ciekawy jest także kontekst znaleziska. - Skarb składał się z jednego skupiska monet leżących na posadzce w formie kopca, bez opakowania. Przypuszczalnie znajdował się on pierwotnie w opakowaniu wykonanym z materiałów organicznych, które się nie zachowało - tłumaczy archeolog. Jest on zdania, że dobrze udokumentowany kontekst archeologiczny towarzyszący znalezisku pozwala z dużą pewnością wskazać trzęsienie ziemi i jego konsekwencje jako przyczynę zasypania omawianego zespołu monet i niepodjęcia go przez właściciela. - Skarb stanowi pierwsze pewnie datowane świadectwo archeologicznie wskazujące na skutki trzęsienia ziemi, które około połowy III w. dotknęło Cyrenajkę. Ze względu na datę wybicia najmłodszej z monet należących do skarbu - 249 r. - wydaje się prawdopodobne, że katastrofą potwierdzoną skarbem z Ptolemais jest najbliższe mu chronologicznie trzęsienie ziemi z 251 r., o którym wiadomo, że zniszczyło Kretę, nie zaś to, które miało miejsce w 262 r. i uznawane było dotychczas przez badaczy, ze względu na wątpliwej wartości wzmiankę w źródle "Scriptores Historiae Augustae", za wydarzenie o największym znaczeniu dla regionu - informuje Jaworski.
Trzęsienia ziemi w tym rejonie nie są czymś zaskakującym - sporadycznie nawiedzają Cyrenajkę także współcześnie. W starożytności prowadziły niekiedy do unicestwienia całych potężnych miast.
Transmeta Corporation to powstała w 1995 roku amerykańska firma produkująca mikroprocesory. Siedziba tej firmy znajduje się w Krzemowej Dolinie w Santa Clara, Kalifornia.
